Sabiha Rıfat Gürayman: Bir Köprüden Fazlasını İnşa Eden Kadın
Bazı hayatlar vardır, yalnızca yaşandıkları dönemi değil, sonrasını da değiştirir. Sabiha Rıfat Gürayman’ın hikâyesi tam olarak böyle bir hikâye. O, sadece köprüler ve anıtlar inşa etmedi; Türkiye’de kadınların mühendislikteki yerini de fiilen kurdu.
Bir kapı aralanıyor: Mühendislikte kadınlar
1927 yılı… O dönem İstanbul Teknik Üniversitesi’nin (o zamanki adıyla Mühendis Mektebi) kapıları kadın öğrencilere ilk kez açılmak üzeredir. Bu kararı duyan genç Sabiha Rıfat, zaman kaybetmeden harekete geçer. Yanında neredeyse hiçbir imkân olmadan, başvuru süresinin son günlerinde okula gider.
O an sadece bir öğrenci değil, bir eşik geçilir. Sabiha Rıfat ve arkadaşı Melek, 350 erkek öğrencinin arasında sınavı kazanarak Mühendis Mektebi’ne giren ilk kadınlar arasında yer alır.
“Herkes ne yapıyorsa biz de onu yapacağız”
Onun en çok hatırlanan sözlerinden biri, aslında karakterinin özeti gibidir. Mezuniyet sonrası ne yapacaklarını soran arkadaşına verdiği cevap nettir:
“Herkes ne yapıyorsa, biz de onu yapacağız.”
Bu cümle, yalnızca bir motivasyon değil, bir dönemin kırılma noktasıdır. Çünkü o dönem mühendislik, tamamen erkek egemen bir alandır ve kadınların sahada yer alması neredeyse “imkânsız” görülmektedir.
Şantiyeden Anıtkabir’e uzanan bir yol
1933 yılında Türkiye’nin ilk kadın inşaat mühendislerinden biri olarak mezun olur. Ardından Bayındırlık Bakanlığı’nda göreve başlar. Ancak masa başında kalmak ona yetmez.
Onu asıl farklı kılan, sahaya inme kararlılığıdır. Anadolu’nun zor koşullarında köprü inşaatlarında görev alır ve Türkiye’de köprü inşa eden ilk kadın mühendis olarak tarihe geçer.
En önemli görevlerinden biri ise Anıtkabir inşaatıdır. Yaklaşık 10 yıl süren bu dev projede başkontrol mühendisi olarak çalışır. Zorlu savaş yılları, yokluk ve teknik imkânsızlıklara rağmen projeyi bırakmaz.
“Dağ başında kadın mühendis olmaz” denilen yerden başarıya
O yıllarda bir kadın mühendis görmek bile şaşkınlık yaratmaktadır. Şantiyeye gelenler onu görünce geri döner, telefonda sesini duyanlar inanmakta zorlanır.
Ama Sabiha Rıfat için bu durum zamanla değişir. İşçilerin, mühendislerin ve köylülerin saygısını kazanır. En zorlu koşullarda bile çalışmaya devam eder; çadırlarda kalır, yolların olmadığı bölgelerde görev alır.
Sadece mühendis değil, aynı zamanda bir öncü
Sabiha Rıfat Gürayman sadece mühendislikte değil, sporda da öncü bir isimdir. Fenerbahçe’nin ilk kadın voleybol oyuncularından biri olur, hatta erkek takımında bile forma giydiği dönemler vardır.
Onun hikâyesi, sadece başarı değil; aynı zamanda ısrar, dayanıklılık ve inanç hikâyesidir.
Bir mirasın adı
2003 yılında hayatını kaybettiğinde ardında yalnızca projeler değil, bir bakış açısı bırakmıştır. Kadınların mühendis olabileceğini, sahada yer alabileceğini ve en zor koşullarda bile üretmeye devam edebileceğini göstermiştir.
Bugün onun hikâyesi, yalnızca bir biyografi değil; aynı zamanda bir ilham kaynağıdır.
Çünkü bazı insanlar köprü yapar…
Ama bazıları, toplumun önündeki duvarları da yıkar.