Kara Ölüm’ün Perde Arkasında Volkanik Patlama mı Var?

Bilim insanları, 14. yüzyılın ortalarında meydana gelen büyük bir volkanik patlamanın, Avrupa tarihinin en yıkıcı salgınlarından biri olan “Kara Ölüm”ün dolaylı tetikleyicisi olabileceğini öne sürüyor.

Yaklaşık 1345 yılı civarında gerçekleştiği düşünülen patlamanın atmosfere yaydığı kül ve gazların, güneş ışınlarını kısmen engelleyerek birkaç yıl süren belirgin bir soğumaya yol açtığı belirtiliyor. Ağaç halkaları ve buz çekirdeklerinden elde edilen veriler, bu dönemde yaz mevsimlerinin olağandışı derecede serin geçtiğini ortaya koyuyor.

İklimdeki bu ani değişim, özellikle Akdeniz havzasında tarımsal üretimi ciddi şekilde düşürdü. Artan kıtlık baskısı, İtalyan şehir devletlerini Karadeniz çevresinden tahıl ithalatına yöneltti. Araştırmacılara göre bu ticaret ağı, farkında olmadan veba bakterisini taşıyan kemirgen ve pirelerin Avrupa’ya yayılmasına zemin hazırlamış olabilir.

Cambridge Üniversitesi’nden Dr. Ulf Büntgen, iklim şoku ile ekonomik zorunlulukların aynı dönemde kesişmesinin salgının yayılmasında kritik rol oynamış olabileceğini belirterek, günümüz dünyası için de benzer risklerin altını çiziyor. Büntgen’e göre küreselleşme ve iklim değişikliği, zoonotik hastalıkların ortaya çıkma ve hızla yayılma ihtimalini artırıyor.

1347-1351 yılları arasında Avrupa nüfusunun büyük bölümünü etkileyen Kara Ölüm’ün etkeni Yersinia pestis bakterisi olarak biliniyor. Orta Asya kökenli olduğu düşünülen hastalığın, ticaret yolları üzerinden kıtaya yayıldığı kabul ediliyor.

Yeni analizler, salgının yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda çevresel ve ekonomik zincirlerin birleşimiyle büyüdüğünü gösteriyor. Leipzig’deki Leibniz Enstitüsü ve Cambridge Üniversitesi araştırmacılarına göre, 14. yüzyıldaki iklim krizi ile yoğun ticaret ağları birleşerek “tarihin en ölümcül salgınlarından biri için uygun koşulları” oluşturdu.

Araştırma, iklim değişikliği, gıda güvenliği ve küresel hareketliliğin birlikte nasıl büyük sağlık krizlerini tetikleyebileceğine dair tarihsel bir örnek olarak değerlendiriliyor.